Taşınmaz mallara ilişkin davalarda yetki
(Değişik: 10/6/1994-4001/16 md.)
1. İmar, kamulaştırma, yıkım, işgal, tahsis, ruhsat ve iskan gibi taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasında veya bunlara bağlı her türlü haklara veya kamu mallarına ilişkin idari davalarda yetkili mahkeme taşınmaz malların bulunduğu yer idare mahkemesidir.
2. Köy, belediye ve özel idareleri ilgilendiren mevzuatın uygulanmasına ilişkin davalarla sınır uyuşmazlıklarında yetkili mahkeme, mülki idari birimin, köy, belediye veya mahallenin bulunduğu yahut yeni bağlandığı yer idare mahkemesidir.
Madde gerekçesi
Kanunun kabulü (6/1/1982)
Tasarıdaki karşılığı: 34'üncü madde.
Tasarının ilgili maddesi aynen benimsenmiştir.
Millî Güvenlik Konseyi S. Sayısı 312 (1/254) · tarama
4001 sayılı Kanunla yapılan değişiklik (10/6/1994)
Madde başlığıyla birlikte değiştirilmiş; köy, belediye ve özel idareleri ilgilendiren davalarla sınır uyuşmazlıklarında yetki ayrı bir fıkrada düzenlenmiştir.
Tasarının 15 inci, kanunlaşan metnin 16 ncı maddesine ilişkin gerekçe şöyledir:
“Tek fıkra halinde düzenlenmiş bulunan 34 üncü madde iki fıkra halinde düzenlenerek, 2 nci fıkrayla; köy, belediye ve özel idareleri ilgilendiren mevzuatın uygulanmasına ilişkin davalarla, sınır uyuşmazlıklarında yetkili mahkeme: mülkî idarî birimin, köy, belediye veya mahallenin bulunduğu yahut yeni bağlandığı yer idare mahkemesi yapılmaktadır. Bu suretle, mahallinde daha kolay ve daha az masrafla çözümlenmesi gereken davalar, Ankara idare mahkemelerinin görev ve yetki alanından çıkartılarak, bu uyuşmazlıkların o yerlerdeki idare mahkemelerinde çözümlenmesine olanak sağlanmaktadır. Bu değişiklikle, yargılama hukukunun temel prensiplerinden olan usul ekonomisine riayet edilmiş olmaktadır.”
TBMM Tutanak Dergisi, Dönem 19, Cilt 62, 115 inci Birleşim, 10 Haziran 1994 (S. Sayısı 409 ve 409'a 1 inci Ek tutanağa eklidir) · tarama · Hükümet tasarısı 1/637, kanun teklifi 2/908; Adalet Komisyonu raporu 22/12/1993, ek raporu 24/2/1994. Kanun 10/6/1994 tarihinde kabul edilmiştir.
Madde şerhi
Bu madde için şerh henüz yazılmadı.
Kararlar
34/1 İmar planı ve parselasyon#
İmar planına karşı açılan dava taşınmazın bulunduğu yerde görülür
İmar planlarının iptali istemiyle açılan davada Daire, 34. maddenin taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasına ilişkin davalarda yetkiyi taşınmazın bulunduğu yere bağladığını belirterek, “imar planlarına karşı açılan davanın taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesinde çözümlenmesi gerekmektedir” gerekçesine yer vermiştir.
Taşınmazdan doğan tazminat davasında da 34. madde ile 36. madde birlikte işler
İmar uygulamasından doğan zararın tazmini istemiyle açılan davada çıkan yetki uyuşmazlığında Daire, “zarara yol açan zımnen ret işleminden kaynaklanan uyuşmazlığı çözümlemeye yetkili idare mahkemesi 2577 sayılı Kanun'un 34. maddesinde belirtilen özel yetki kuralı gereğince, taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesi olduğundan, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 36. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi ile 34. maddesinin 1. fıkrası uyarınca” taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinin yetkili olduğuna karar vermiştir.
Benzer yöndeki kararlar
Projenin durdurulması istemi de taşınmazla ilgili sayılır
Can ve mal güvenliğinin tehlikede olduğu iddiasıyla projenin faaliyetinin durdurulması istemiyle açılan davada çıkan yetki uyuşmazlığında Daire, “uyuşmazlığın çözümünün taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasında veya bunlara bağlı her türlü haklara ilişkin olduğu sonucuna” vararak, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinin yetkili olduğuna karar vermiştir.
34/1 Kamulaştırma ve kamu yararı kararları#
Enerji iletim hattı kamu yararı kararında taşınmazın yeri yetkilidir
Enerji iletim hattı projesi ile kamu yararı kararının, taşınmaz üzerinden geçecek kısmı yönünden iptali istemiyle açılan davada Daire, davanın ilk derece mahkemesi olarak Danıştayda görülecek davalardan olmadığını belirterek, “kamu yararı kararının onaylanmasına ilişkin Bakan Olurunun İstanbul ili, Çekmeköy ilçesi, ... Mahallesi, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinden geçecek kısımı yönünden iptali istemiyle açılan davanın görüm ve çözümünde, İstanbul İdare Mahkemesi'nin görevli ve yetkili olduğu” sonucuna varmıştır.
Benzer yöndeki kararlar
Rezerv yapı alanı ilanı ve satış ihalesinde taşınmazın yeri yetkilidir
Taşınmazın bulunduğu alanın rezerv yapı alanı ilan edilmesi ile satış ihalesine karşı açılan davada çıkan yetki uyuşmazlığında Daire, uyuşmazlığın “Samsun İlinde bulunan ve davacının mülkiyet iddiasın”da bulunduğu taşınmaza ilişkin olduğunu saptayarak, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinin yetkili olduğuna karar vermiştir.
34/1 Ruhsat, izin ve işletme belgeleri#
İşyeri için düzenlenen satış belgesi taşınmaza bağlı haktır
Alkollü içki perakende satış belgesine ilişkin işleme karşı açılan davada çıkan yetki uyuşmazlığında Daire, belgenin işyeri için düzenlendiğini ve işlemin “taşınmazın eğitim kurumuna olan mesafesinin mevzuatta öngörülen mesafeden az olduğu gerekçesiyle tesis edil”diğini belirterek, uyuşmazlığın taşınmazın bulunduğu yerde çözüleceğine karar vermiştir.
İşyerine verilen uyarı cezasında işyerinin bulunduğu yer yetkilidir
İşyerine verilen uyarı cezasının kaldırılması istemiyle açılan davada çıkan yetki uyuşmazlığında Daire, “uyuşmazlığın görüm ve çözümünün, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 34. maddesinin 1. fıkrasında yer alan, taşınmaz mallarla ilgili mevzuattan veya bunlara bağlı her türlü hakka ilişkin idari davalarda, yetkili mahkemenin taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesi olduğuna ilişkin hüküm uyarınca, işyerinin bulunduğu yer olan Eskişehir ilinin yargı yetkisi bakımından bağlı olduğu Eskişehir İdare Mahkemesinin yetkili olduğu” sonucuna varmıştır.
Benzer yöndeki kararlar
Turizm işletme belgesinin iptali de taşınmazla ilgili sayılır
Tesisin turizm işletme belgesinin iptaline ilişkin işleme karşı açılan davada çıkan yetki uyuşmazlığında Daire, uyuşmazlığın “taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasında veya bunlara bağlı her türlü haklara ilişkin olduğu sonucuna” vararak, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinin yetkili olduğuna karar vermiştir.
34/1 Sit alanı ve kültür varlıkları#
Hazine taşınmazıyla takas istemi de taşınmaza bağlı haktır
Sit alanında kalan taşınmazın hazine taşınmazıyla takası isteminin reddine karşı açılan davada çıkan yetki uyuşmazlığında Daire, işlemin “taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasından ve taşınmaza bağlı hakkın kullanımına ilişkin olduğu sonucuna” vararak, 34. maddenin birinci fıkrası uyarınca taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinin yetkili olduğuna karar vermiştir. Aynı gerekçe on üç kararda tekrarlanmaktadır.
34/1 Su ürünleri ve doğal kaynaklar#
Baraj gölünde su ürünleri tahsisi taşınmaza bağlı haktır
Baraj gölü üzerinde alabalık yetiştiriciliği tahsislerinin iptali istemiyle açılan davada çıkan yetki uyuşmazlığında Daire, “2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 34. maddesinin 1. fıkrası uyarınca, taşınmaz bir mal olan Uzunçayır Baraj Gölü üzerinde, Baraj Gölüne bağlı bir hak olan Alabalık yetiştiriciliği yapılmasına ilişkin olduğu görülen uyuşmazlığın görüm ve çözümünde” taşınmazın bulunduğu yerin bağlı olduğu mahkemenin yetkili olduğuna karar vermiştir.
34/1 Taşınmaza bağlı haklar#
Taşınmaza bağlı haklara ilişkin uyuşmazlıkta taşınmazın yeri yetkilidir
Yetki uyuşmazlığında Daire, “taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasında veya bunlara bağlı her türlü haklara ilişkin uyuşmazlıklarda, taşınmazın bulunduğu yerdeki İdare Mahkemesinin yetkili olduğu” saptamasıyla, 34. maddenin birinci fıkrası uyarınca taşınmazın bulunduğu yerin bağlı olduğu mahkemenin yetkili olduğu sonucuna varmıştır.
Özel yetki kuralının amacı uyuşmazlığın kaynağına erişimi kolaylaştırmaktır
Kurumun dönüşüm şartlarına uygun hâle getirilmediği gerekçesiyle tesis edilen işleme karşı açılan davada çıkan yetki uyuşmazlığında Daire, uyuşmazlığın “binanın ruhsat alma özelliklerine sahip olup olmadığından kaynaklandığı ve taşınmazlar ile ilgili uyuşmazlıklarda özel yetki kuralının getiriliş amacının uyuşmazlığın kaynağı olan taşınmazlara kolayca eri”şilmesi olduğunu belirterek karar vermiştir.
34. madde kapsamı dışında kalan uyuşmazlıklar#
Yurt çapında uygulanmayan işlemde genel yetki kuralı devreye girer
Yenilenebilir enerji kaynak alanı işlemlerinin iptali istemiyle Danıştayda açılan davada Daire, işlemlerin “genel ilkeler belirleyen, yurt çapında uygulanan bir düzenleyici işlem niteliği bulunmadığı sonucuna” vararak, “uyuşmazlığın 2577 sayılı Kanun'un 32. maddesinin birinci fıkrası kapsamındaki genel yetki kuralı uyarınca, dava konusu işlemleri tesis eden idarî merci olan Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın bulunduğu yer mahkemesi”nce çözümlenmesi gerektiğine karar vermiştir.
Projenin iptali istemi taşınmaz mevzuatının uygulanmasına ilişkin değildir
Sulama projesinin iptali isteminin reddine karşı açılan davada çıkan yetki uyuşmazlığında Daire, davanın “taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasına ilişkin olmadığı açıktır” saptamasıyla, uyuşmazlığın genel yetki kuralına göre işlemi tesis eden idarenin bulunduğu yerde çözüleceğine karar vermiştir.
Taşınmaz hukukuna dayanmayan işlemde genel yetki kuralı işler
Ortak tesislerde enerji hissesinin belirlenmesine ilişkin işleme karşı açılan davada Daire, uyuşmazlığın “taşınmaz hukukuna ilişkin herhangi bir kuralla ilgili olmaksızın, ortak tesislerde hidroelektrik enerji üretimine ilişkin enerji hissesinin belirlenmesine yönelik işlemin iptali isteminden kaynaklandığı” saptamasıyla, genel yetki kuralının uygulanacağına karar vermiştir. Aynı gerekçe yüz yirmi iki kararda tekrarlanmaktadır.
Benzer yöndeki kararlar
Farklı yargı mercilerine giren işlemler aynı dilekçeye konulamaz
Taşınmaza ilişkin işlem ile özelleştirme kararının aynı dilekçeyle dava konusu edildiği uyuşmazlıkta Daire, işlemlerden birinin idare mahkemesinde, ötekinin ilk derece mahkemesi olarak Danıştayda görüleceğini belirterek, “ayrı yargılama usulüne tabi ve farklı yargı merciilerinin görev alanına giren işlemlere karşı aynı dilekçe ile dava açılmayacağı sonucuna” varmıştır.
Taşınmazın doğrudan kendisiyle ilgili olmayan işlemde genel kural işler
Proje yapımından vazgeçilmesi isteminin reddine karşı açılan davada çıkan yetki uyuşmazlığında Daire, “taşınmazın doğrudan kendisiyle ilgili olmayan” işlemin iptali istemiyle açılan davanın görüm ve çözümünde “dava konusu işlemi tesis eden idarenin bulunduğu yerdeki İdare Mahkemesi olan Ankara İdare Mahkemesi'nin yetkili olduğu” sonucuna varmıştır.
Yetkisizlik hâlinde yapılacak işlem#
Yetkisiz mahkemece esasa girilmesi bozma sebebidir
Yetkisiz mahkemece esası incelenerek karara bağlanan davanın temyizinde Daire, “davanın yetki yönünden reddi ile dava dosyasının Ankara İdare Mahkemesi'ne gönderilmesi gerekirken, esasın incelenmesi suretiyle verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır” gerekçesiyle kararın bozulmasına karar vermiştir. Aynı gerekçe yirmi iki kararda tekrarlanmaktadır.
Maddenin geneline ilişkin
Benzer yöndeki kararlar
Ticari ve iktisadi bütünlük satışı taşınır mal yetkisine girmez
Şirkete ait mal, hak ve varlıklardan oluşturulan ticari ve iktisadi bütünlüğün satışına ilişkin ihalenin iptali istenmişti. Daire, uyuşmazlığın “34 ve 35. maddelerinde düzenlenen taşınır ve taşınmaz mallara yönelik mevzuattan ya da bunlara ilişkin haklardan kaynaklanmadığı” sonucuna varmıştır.
Uyuşmazlık taşınır mal mevzuatından doğmuyorsa genel yetki işler
Daire, uyuşmazlığın 34. maddenin birinci fıkrası kapsamında taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasına veya taşınmaza bağlı hakka, 35. madde kapsamında ise taşınır mallara yönelik olmadığını saptayarak, çözümünde 32. maddenin birinci fıkrasındaki genel yetki kuralının uygulanacağını belirtmiştir.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Değişim | Yürürlük | Ne oldu |
|---|---|---|---|
| 6/1/1982 | 2577 sayılı Kanun | 20/1/1982 | Maddenin ilk hâli |
| 10/6/1994 | 4001 sayılı Kanun | 18/6/1994 | Değişik. Madde başlığıyla birlikte değiştirilmiş; köy, belediye ve özel idareleri ilgilendiren davalarla sınır uyuşmazlıklarında yetki ayrı bir fıkrada düzenlenmiştir. Bu madde başlığı, 10/6/1994 tarih ve 4001 sayılı Kanunun 16 ncı maddesiyle metne işlendiği şekilde değiştirilmiştir. |
Tarih sütunu kanunlarda kabul, Anayasa Mahkemesi kararlarında karar tarihidir; yürürlük ise hükmün uygulanmaya başladığı tarihtir. Kanun metnindeki değişiklik şerhleri ile mevzuat.gov.tr metninin sayfa altı dipnotlarından ve yürürlük tarihleri tablosundan derlenmiştir.
- Kanun Numarası
- 2577
- Kabul Tarihi
- 6/1/1982
- Resmî Gazete
- 20/1/1982 · Sayı 17580
- Düstur
- Tertip 5 · Cilt 21 · Sayfa 147
İYUK.com.tr, "Taşınmaz mallara ilişkin davalarda yetki — İYUK m. 34", erişim tarihi: 10.10.2026.