Kanun yararına temyiz
1. (Değişik: 5/4/1990-3622/20 md.) İdare ve vergi mahkemeleri ile bölge idare mahkemelerinin kesin olarak verdiği kararlar ile istinaf veya temyiz incelemesinden geçmeden kesinleşmiş bulunan kararlardan niteliği bakımından yürürlükteki hukuka aykırı bir sonucu ifade edenler, ilgili bakanlıkların göstereceği lüzum üzerine veya kendiliğinden Başsavcı tarafından kanun yararına temyiz olunabilir.
2. (Değişik: 5/4/1990-3622/20 md.) Temyiz isteği yerinde görüldüğü takdirde karar, kanun yararına bozulur. Bu bozma kararı, daha önce kesinleşmiş olan merci kararının hukuki sonuçlarını kaldırmaz.
3. Bozma kararının bir örneği ilgili bakanlığa gönderilir ve Resmi Gazete'de yayımlanır.
Madde gerekçesi
Kanunun kabulü (6/1/1982)
Tasarıdaki karşılığı: 51'inci madde.
Kanun yararına bozma istemek yetkisi tasarının 51 inci maddesinde belli bakanlıklara verilmişken, Komisyonca bu yetki ilgili bakanlıklara tanınmıştır.
Adalet Komisyonunun tasarı metninde yaptığı değişiklikler:
Kanun yararına bozmayı isteyebilecek makamlar
Tasarı“… Adalet, İçişleri ve Maliye bakanlıklarının göstereceği lüzum üzerine veya kendiliğinden Başsavcı tarafından kanun yararına temyiz olunabilir.”
Komisyon“… ilgili bakanlıkların göstereceği lüzum üzerine veya kendiliğinden Başsavcı tarafından kanun yararına temyiz olunabilir.”
“Kanun yararına bozma müessesesi ilk olarak bu Kanunla idari yargılama usulümüze girmiştir. 521 sayılı Danıştay Kanununda alt derece idari yargı yetkisine sahip kurulların yargısal nitelikteki kararlarının tamamı Danıştayda temyiz edilebilmekte idi. Yeni yargılama usulü kanunu ile bir kısım idare ve vergi mahkemesi kararlarının Danıştaya gelmeden kesinleşmesi mümkün olduğundan sırf yürürlükteki hukuka aykırılığı kaldırma bakımından hukuk yargılama usulüne muvazi olarak kanun yararına bozma müessesesi kabul edilmiştir. Kanun yararına bozma isteme hakkı yalnızca Başsavcıya ait olup Adalet, İçişleri ve Maliye Bakanlığınca Başsavcıdan kanun yararına bozma yoluna gitmesinin istenebileceği öngörülmüştür.”
Millî Güvenlik Konseyi S. Sayısı 312 (1/254) · tarama
Tasarı ve Komisyon metinleri S. Sayısı 312'nin taranmış nüshasından aktarılmıştır; taramanın satır sonlarında düşürdüğü harfler tamamlanmış, dönemin yazımı korunmuştur.
3622 sayılı Kanunla yapılan değişiklik (5/4/1990)
Danıştayın ilk derece kararlarından temyiz incelemesinden geçmeyenlere karşı da kanun yararına bozma yolu açılmıştır.
Kanunun 20 nci maddesine ilişkin gerekçe şöyledir:
“Kanunun 51 inci maddesinde yapılan değişiklikle, Danıştayın ilk derece mahkemesi olarak baktığı davalarda verdiği kararlardan temyiz incelemesinden geçmeyenlere karşı da kanun yararına bozma yolu açılmakta, 2 nci fıkrada da 1 inci fıkraya paralel değişiklik yapılmaktadır.”
TBMM S. Sayısı 120 (1/415) — Hükümet tasarısı ve Adalet Komisyonu raporu · tarama · TBMM Tutanak Dergisi, Dönem 18, Cilt 43, 99 uncu Birleşim, 5 Nisan 1990 · tarama · Tasarı 1/415, Bakanlar Kurulu 27/2/1988; Adalet Komisyonu raporu ve 120’ye 1 inci Ek. Kanun 5/4/1990 tarihinde kabul edilmiştir.
Madde şerhi
Bu madde için şerh henüz yazılmadı.
Kararlar
51/1 İstemin koşulları ve bozmanın amacı#
Temyiz süresi geçmemiş karara karşı bu yola gidilemez
Hem idari para cezasının hem reklam durdurmanın iptaline ilişkin karar kanun yararına temyiz edilmişti; para cezasına ilişkin kısım kesin, öteki kısım ise temyize tabiydi ve süresi henüz geçmemişti. Daire, "temyiz süresi geçmemiş kararlara karşı kanun yararına bozma yoluna gidilemeyeceği" gerekçesiyle o kısmı incelenmeksizin reddetmiş, para cezasına ilişkin kısmı ise kanun yararına bozmuştur.
Maddi hata kanun yararına bozma sebebi değildir
Avukat aracılığıyla takip edilmeyen davada davalı idare aleyhine avukatlık ücretine hükmedilmesi kanun yararına temyiz edilmişti. Daire, istemin kabulü için kesin olarak verilmiş ya da kanun yolundan geçmeden kesinleşmiş bir kararın ve bu kararın yürürlükteki hukuka aykırı bir sonucu ifade etmesinin arandığını belirtmiş; "Kanun yararına bozmanın amacı, yürürlükteki hukukun ülke genelinde birlik içinde uygulanmasını sağlamak olup, maddi hatalara ilişkin sebeplerin kanun yararına bozma nedenini oluşturmadığı anlaşılmaktadır" diyerek istemi reddetmiştir.
Benzer yöndeki kararlar
Başsavcılık istemini geri çekerse karar verilmesine yer kalmaz
Lüzum gösteren idarenin isteminden vazgeçmesi üzerine Danıştay Başsavcılığı kanun yararına temyiz talebini geri çekmişti. Daire, "anılan istem hakkında karar verilmesine yer bulunmamaktadır" sonucuna varmıştır.
51/1 Yürürlükteki hukuka aykırı sonuç#
Kanunun kapsamı dar yorumlanarak esasa girilmemesi aykırı sonuçtur
İdare Mahkemesi, 4077 sayılı Kanun'un ticari ilan ve reklamı yayınlayan yayın kuruluşlarını kapsamadığı gerekçesiyle işlemi iptal etmişti. Daire, yayın kuruluşlarının da cezai sorumluluk kapsamında bulunduğunu kabul ederek "davanın esasına girilerek bir karar verilmesi gerektiğinden, Kanun'un yayın kuruluşlarını kapsamadığı gerekçesiyle işlemin iptali yolunda verilen mahkeme kararının kanun yararına bozulması gerekmektedir" sonucuna varmıştır.
Görevsizlik kararında davacı aleyhine vekâlet ücretine hükmedilemez
Dava açıldığı tarihte görevli olan mahkeme sonradan görevsiz hâle gelmiş, İdare Mahkemesi davayı görev yönünden reddederken davacı aleyhine vekâlet ücretine de hükmetmişti. Daire, "görevsiz hale gelmesi üzerine verilecek görevsizlik kararında, davacı aleyhine vekalet ücreti yükletilmesine hukuken olanak bulunmadığından" kararın yalnız bu kısmının kanun yararına bozulması gerektiği sonucuna varmıştır.
Benzer yöndeki kararlar
Süre aşımından ret kararı da kanun yararına bozulabilir
Daire, davanın süre aşımı nedeniyle reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararında 2577 sayılı Kanun'un 7., 11. ve 12. maddeleri bakımından hukuka uyarlık bulunmadığını saptayarak kararı "hükmün sonuçlarına etkili olmamak üzere kanun yararına bozulmasına" karar vermiştir.
Fazla ödemenin geri istenmesi işlemi idari davaya konu olur
İdarenin hatalı işlemine dayanarak fazladan ödediği meblağı geri isteme işlemi ile bu işlemin geri alınması başvurusunun reddi dava konusu edilmişti. Daire, bu işlemlerin "idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken işlemlerden olduğu" sonucuna vararak İdare Mahkemesinin işin esasına girmesi gerektiğini belirtmiştir.
51/2 ve 51/3 Bozmanın sonucu ve yayım#
Bozma hükmün sonuçlarına etkili olmaz, karar Resmî Gazete'de yayımlanır
Bölge İdare Mahkemesi, vergi mahkemesi kararını davanın ehliyetsiz kişi tarafından açıldığı sonucuna vararak bozmuş ve dilekçenin reddine karar vermişti. Daire bunda isabet görmemiş; kararın "kanun yararına ve hükmün hukuki sonuçlarına etkili olmamak koşulu ile bozulmasına, kararın bir örneğinin Maliye Bakanlığı ile Danıştay Başsavcılığına gönderilmesine ve Resmi Gazete'de yayımlanmasına" karar vermiştir.
Maddenin geneline ilişkin
Benzer yöndeki kararlar
Süresinde olmayan davanın esasına girilmesi kanun yararına bozulur
Daire, “süresinde açılmayan davanın süre aşımı nedeniyle reddi gerekirken, esasına girilerek dava konusu işlemin iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararında usul hükümlerine uygunluk bulunmadığından” kararı kanun yararına bozmuştur.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Değişim | Yürürlük | Ne oldu |
|---|---|---|---|
| 6/1/1982 | 2577 sayılı Kanun | 20/1/1982 | Maddenin ilk hâli |
| 5/4/1990 | 3622 sayılı Kanun | 10/4/1990 | Değişik. Danıştayın ilk derece kararlarından temyiz incelemesinden geçmeyenlere karşı da kanun yararına bozma yolu açılmıştır. |
| 18/6/2014 | 6545 sayılı Kanun | 28/6/2014 | Değişik · Değişik ibare. Bu madde başlığı “Kanun yararına bozma:” iken, 18/6/2014 tarihli ve 6545 sayılı Kanunun 24 üncü maddesiyle metne işlendiği şekilde değiştirilmiştir. 18/6/2014 tarihli ve 6545 sayılı Kanunun 24 üncü maddesiyle, bu maddenin birinci fıkrasında yer alan “Bölge idare mahkemesi kararları ile idare ve vergi mahkemelerince ve Danıştayca ilk derece mahkemesi olarak verilip” ibaresi “İdare ve vergi mahkemeleri ile bölge idare mahkemelerinin kesin olarak verdiği kararlar ile istinaf veya” şeklinde ve ikinci fıkrasında yer alan “mahkeme veya Danıştay” ibaresi “merci” şeklinde değiştirilmiştir. |
Tarih sütunu kanunlarda kabul, Anayasa Mahkemesi kararlarında karar tarihidir; yürürlük ise hükmün uygulanmaya başladığı tarihtir. Kanun metnindeki değişiklik şerhleri ile mevzuat.gov.tr metninin sayfa altı dipnotlarından ve yürürlük tarihleri tablosundan derlenmiştir.
- Kanun Numarası
- 2577
- Kabul Tarihi
- 6/1/1982
- Resmî Gazete
- 20/1/1982 · Sayı 17580
- Düstur
- Tertip 5 · Cilt 21 · Sayfa 147
İYUK.com.tr, "Kanun yararına temyiz — İYUK m. 51", erişim tarihi: 10.10.2026.