Duruşma
1. (Değişik: 5/4/1990-3622/7 md.) Danıştay ile idare ve vergi mahkemelerinde açılan iptal ve yirmibeşbin Türk Lirasını aşan tam yargı davaları ile tarh edilen vergi, resim ve harçlarla benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezaları toplamı yirmibeşbin Türk Lirasını aşan vergi davalarında, taraflardan birinin isteği üzerine duruşma yapılır.
2. Temyiz ve istinaflarda duruşma yapılması tarafların istemine ve Danıştay veya ilgili bölge idare mahkemesi kararına bağlıdır.
3. Duruşma talebi, dava dilekçesi ile cevap ve savunmalarda yapılabilir.
4. (Değişik: 5/4/1990-3622/7 md.) 1 ve 2 nci fıkralarda yer alan kayıtlara bağlı olmaksızın Danıştay, mahkeme ve hakim kendiliğinden duruşma yapılmasına karar verebilir.
5. Duruşma davetiyeleri duruşma gününden en az otuz gün önce taraflara gönderilir.
Madde gerekçesi
Kanunun kabulü (6/1/1982)
Tasarıdaki karşılığı: 16'ncı madde.
Tasarının 16 ncı maddesi amaca uygun şekilde yeniden kaleme alınmıştır. Genel Kurulda üçüncü fıkra “Duruşma talebi, dava dilekçesi ile cevap ve savunmalarda yapılabilir.” şeklinde yeniden yazılmıştır.
Adalet Komisyonunun tasarı metninde yaptığı değişiklikler:
Duruşma istemi
Tasarı“Danıştay ile İdare ve Vergi Mahkemelerinde açılan iptal ve ikiyüzbin lirayı aşan vergi ve tam yargı davalarında davacının isteği üzerine duruşma yapılır.”
Komisyon“Danıştay ile İdare ve Vergi Mahkemelerinde açılan iptal ve ikiyüz bin lirayı aşan tam yargı davaları ile tarhedilen vergi, resim ve harçlarla benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezaları toplamı ikiyüz bin lirayı aşan vergi davalarında, taraflardan birinin isteği üzerine duruşma yapılır.”
Mahkemenin kendiliğinden duruşma kararı
Tasarı(Tasarıda karşılığı yoktur.)
Komisyon“Duruşma, dava dilekçesi ile savunmalarda istenebilir. Danıştay ve mahkemeler kendiliğinden duruşma yapılmasına karar verebilir.”
“Danıştayda temyizen görülen davalarda duruşmanın, tarafların istemi üzerine ilgili dairenin kararı ile yapılabileceği esası getirilmiştir.”
6 Ocak 1982 tarihli Millî Güvenlik Konseyi Genel Kurulu görüşmesinde maddeye ilişkin önemli kesitler şunlardır:
Hava Hâkim Albay Zeki Güngör (Adalet Komisyonu Sözcüsü) — “Daha önceki uygulaması şöyle: Davanın her safhasında duruşma talep edilebilirdi. Bu, suiistimal edildiği için, biz, duruşma taleplerini, yalnız dava ve cevaplarda mümkün kıldık. Mesela 2 bin dava açıyor; evvela birini duruşmalı istiyor. Kazandıktan sonra diğerlerini istiyor. Onu önlemek için bunu getirdik.”
Hâkim Tuğgeneral Muzaffer Başkaynak (Adalet Komisyonu Başkanı) — “Kanunun 1 nci maddesine göre, zaten, idarî davalar hakkında, üzerinde inceleme yapılarak karar veriliyor; duruşma yapılması, istisnasıdır. Bu konu suiistimal ediliyor; başta duruşma istememesine rağmen, davayı kazanacağını anlayınca, istiyor. Çünkü, duruşmalı olursa, avukatlık ücreti artıyor, duruşmasız olursa az oluyor.”
Orgeneral Kenan Evren (Başkan) — ““Duruşma talebi, dava dilekçesi ile cevap ve savunmalarda yapılabilir.””
Millî Güvenlik Konseyi S. Sayısı 312 (1/254) · tarama · Millî Güvenlik Konseyi Tutanak Dergisi, 91 inci Birleşim, 6 Ocak 1982 · tarama
Tasarı ve Komisyon metinleri S. Sayısı 312'nin taranmış nüshasından aktarılmıştır; taramanın satır sonlarında düşürdüğü harfler tamamlanmış, dönemin yazımı korunmuştur.
3622 sayılı Kanunla yapılan değişiklik (5/4/1990)
Talep üzerine duruşma yapılmasının parasal sınırı iki yüz bin liradan beş milyon liraya çıkarılmış; mahkemeye bu sınıra bağlı olmaksızın duruşmaya karar verme imkânı tanınmıştır.
Kanunun 7 nci maddesine ilişkin gerekçe şöyledir:
“Kanunun 17 nci maddesinde yapılan değişiklikle; talep üzerine duruşma yapılma zorunluluğunda sınır, günün ekonomik şartları nazara alınarak ikiyüzbin liradan beş milyon liraya çıkarılmaktadır. Ayrıca, 4 üncü fıkrada, Danıştay, mahkeme veya hâkimin bu şartlara bağlı olmaksızın duruşmaya karar verebilmelerine imkân tanınmaktadır.”
TBMM S. Sayısı 120 (1/415) — Hükümet tasarısı ve Adalet Komisyonu raporu · tarama · TBMM Tutanak Dergisi, Dönem 18, Cilt 43, 99 uncu Birleşim, 5 Nisan 1990 · tarama · Tasarı 1/415, Bakanlar Kurulu 27/2/1988; Adalet Komisyonu raporu ve 120’ye 1 inci Ek. Kanun 5/4/1990 tarihinde kabul edilmiştir.
4577 sayılı Kanunla yapılan değişiklik (8/6/2000)
Duruşma yapılmasına ilişkin parasal sınır yükseltilmiştir; komisyonda sınır bir milyar liraya çıkarılmıştır.
Kanunun 6 ncı maddesine ilişkin gerekçe şöyledir:
“Maddeyle; Danıştay ile idare ve vergi mahkemelerinde duruşma yapılmasına ilişkin 2577 sayılı Kanunun 17 nci maddesindeki parasal sınır, paranın satın alma gücünde ve ekonomik koşullarda meydana gelen değişime uyum sağlaması için artırılmaktadır.”
TBMM S. Sayısı 376 (1/536) — Tutanak Dergisi, Dönem 21, Cilt 35, 107 nci Birleşim, 8 Haziran 2000 tutanağına ekli · tarama · Tasarı 1/536, Bakanlar Kurulu 4/8/1999; Adalet Komisyonu raporu 28/2/2000. Kanun 8/6/2000 tarihinde kabul edilmiştir. Bu değişiklik yürürlükte değildir: hüküm daha sonra 2/7/2012 tarih ve 6352 sayılı Kanunla değiştirilmiştir. Bu sebeple kanun metnindeki dipnotlarda artık görünmez.
6352 sayılı Kanunla yapılan değişiklik (2/7/2012)
Zorunlu duruşma sınırı, tek hâkimle görülecek davalara ilişkin sınıra koşut olarak elli bin Türk Lirasına yükseltilmiştir.
Tasarının 40 ıncı, kanunlaşan metnin 55 inci maddesine ilişkin gerekçe şöyledir:
“2577 sayılı Kanunda tam yargı ve vergi davalarında duruşma yapılması zorunluluğuna ilişkin miktar, tek hâkim tarafından karara bağlanacak miktar ile aynıdır. 2576 sayılı Kanunun 7 nci maddesinde yapılan değişiklikle, tek hâkim tarafından görülecek tam yargı ve vergi davalarına ilişkin miktarın ellibin Türk Lirasına yükseltilmesine bağlı olarak zorunlu duruşma sınırına ilişkin miktar da ellibin Türk Lirasına yükseltilmektedir.”
TBMM S. Sayısı 278 (Dönem 24, Yasama Yılı 2) — Yargı Hizmetlerinin Etkinleştirilmesi Amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu · tarama · Kanun 2/7/2012 tarihinde kabul edilmiştir. Kanunun 51, 52, 60 ve 62 nci maddeleri tasarıda yer almayıp yasama sürecinde eklendiğinden bunlara ilişkin bir madde gerekçesi bulunmamaktadır.
6545 sayılı Kanunla yapılan değişiklik (18/6/2014)
İkinci fıkradaki “itirazlarda” ibaresi “istinaflarda” olarak değiştirilmiştir.
Tasarının 8 inci, kanunlaşan metnin 16 ncı maddesine ilişkin gerekçe şöyledir:
“Tasarıyla, 2577 sayılı Kanunda yapılan düzenlemelerle itiraz kanun yolu kaldırılarak istinaf kanun yolu getirildiğinden yapılan değişikliklere uyum kapsamında bu maddede de değişiklik yapılmaktadır.”
TBMM S. Sayısı 592 (Dönem 24, Yasama Yılı 4) — Türk Ceza Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu · tarama · Kanun 18/6/2014 tarihinde kabul edilmiştir. İstinafa ilişkin hükümler, bölge idare mahkemelerinin Resmî Gazetede ilan edilen göreve başlama tarihinden (20/7/2016) itibaren uygulanmaya başlamıştır.
Madde şerhi
Bu madde için şerh henüz yazılmadı.
Kararlar
17/1 Duruşma isteminin bağlayıcılığı#
İstem üzerine duruşma yapılması zorunludur
İmar planının iptali istemiyle açılan davada davacılar dava dilekçesinde duruşma istemiş, İdare Mahkemesi davanın esası hakkında duruşma yapmadan karar vermişti. Daire, "İdare Mahkemelerinde açılan iptal davalarında taraflardan birinin isteği üzerine duruşma yapılması zorunludur" diyerek, maddede aranan şartlar oluştuğu hâlde duruşma yapılmamasında usul hükümlerine uyarlık bulunmadığı sonucuna varmış ve esasa ilişkin temyiz iddialarını bu aşamada incelememiştir.
Hüküm açık ve emredicidir
Daire, Mahkemece davacının duruşma istemi göz önünde bulundurulmadan karar verilmesinin "2577 sayılı Kanun'un 17. maddesinin açık ve emredici kuralına aykırı olduğundan", duruşma yapılmaksızın verilen karara yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin bölge idare mahkemesi kararında usul hükümlerine uygunluk bulunmadığı sonucuna varmıştır.
Benzer yöndeki kararlar
Koşullar oluşmuşsa duruşmasız çözüm usule aykırıdır
Köy sınırlarının değiştirilmesine ilişkin işlemlerin iptali istemiyle açılan davada usulüne uygun duruşma talebi karşılanmamıştı. Daire, "yasal koşulları oluştuğu halde duruşma yapılmaksızın uyuşmazlığın çözümlenmesinde usul hükümlerine uygunluk bulunmadığı" sonucuna ulaşmıştır.
Aynı yönde: istem karşılanmadan verilen karar bozulur
Daire, "davacının duruşma isteminde bulunmasına karşın İdare Mahkemesince duruşma yapılmadan karar verilmesinde usul hükümlerine uyarlık görülmemiştir" diyerek kararı 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca bozmuştur.
Duruşmaya ilişkin usul hükmü kamu düzenindendir
Daire, "kamu düzeninden olan usul hükümlerinin göz önünde bulundurulmasının kanunî bir zorunluluk olduğu dikkate alındığında", davacının duruşma isteminde bulunmasına karşın duruşma yapılmaksızın verilen kararda usul hükümlerine uyarlık bulunmadığını belirterek kararı bozmuştur.
17/3 Duruşma talebinin zamanı#
Dosya tekemmül ettikten sonraki talep duruşmayı zorunlu kılmaz
Davacı, dosyanın tekemmül etmesinden sonra verdiği dilekçeyle duruşma istemişti. Daire, talebin dava dilekçesi ile cevap ve savunmalarda yapılabileceğini öngören üçüncü fıkrayı anarak, "dosyanın tekemmül etmesinden sonra duruşma talebinde bulunulması nedeniyle duruşma açılmaması ve bu hususun kararda belirtilmemesi kararın kaldırılmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir" sonucuna varmıştır.
17/5 Duruşmanın tebliği ve hukuki dinlenilme hakkı#
Duruşma günü tüm vekillere tebliğ edilmezse mahkemeye erişim hakkı ihlal edilir
Duruşma günü davacı vekillerinden yalnız birine tebliğ edilmiş, diğer davacılar duruşmada temsil edilememiş ve nihai karar da aynı vekile tebliğ edildiğinden temyiz yalnız onun müvekkilleri yönünden yapılabilmişti. Kurul, "Anayasa'nın 36. maddesi ile teminata bağlanan mahkemeye erişim hakkı etkin bir şekilde sağlanmadan yapılan yargılama neticesinde tekemmül etmeyen dosyada tesis edilen Daire kararının bozulması gerekmektedir" sonucuna varmıştır.
Benzer yöndeki kararlar
Duruşma tarihinde SEGBİS altyapısı yoksa ihlalden söz edilemez
Davacı, ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla duruşmaya katılamadığından savunma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştü. Daire, bu yolla duruşma icrasına ilişkin düzenlemelerin ve altyapının duruşmanın yapıldığı tarihten sonra yürürlüğe girdiğini saptayarak "davacının, SEGBİS yoluyla duruşmaya katılamaması nedeniyle savunma hakkının ihlal edildiği iddiası yerinde görülmemiştir" demiştir.
Maddenin geneline ilişkin
Duruşma yapılmaması dosyanın geri gönderilmesi sebebi değildir
Davacının talebine rağmen duruşma yapılmadan karar verilen davada Kurul, bu eksikliğin 45. maddenin beşinci fıkrasında sınırlı sayıda belirtilen hâllerden olmadığını belirterek, "istinaf dairesi tarafından duruşmanın bizzat yapılarak işin esası hakkında karar verilmesi gerekmektedir" gerekçesiyle ısrar kararının bozulmasına karar vermiştir.
Duruşma istemine rağmen duruşma yapılmaması bozma sebebidir
Davacı duruşma isteminde bulunduğu halde İdare Mahkemesince duruşma yapılmaksızın karar verilmişti. Daire, "davacının duruşma isteminde bulunmasına karşın İdare Mahkemesince duruşma yapılmadan verilen karara karşı davacı tarafından yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır" gerekçesiyle kararı bozmuş; bozma üzerine yeniden karar verileceğinden esasa ilişkin temyiz iddialarını bu aşamada incelememiştir.
Benzer yöndeki kararlar
Usul hükmüne aykırılık esasa girilmeden bozmayı gerektirir
Duruşma istemine karşın duruşma yapılmadan verilen karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin kararı Daire bozmuş; bozma üzerine yeniden karar verileceğinden davacının esasa ilişkin temyiz iddialarını incelememiştir.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Değişim | Yürürlük | Ne oldu |
|---|---|---|---|
| 6/1/1982 | 2577 sayılı Kanun | 20/1/1982 | Maddenin ilk hâli |
| 5/4/1990 | 3622 sayılı Kanun | 10/4/1990 | Değişik. Talep üzerine duruşma yapılmasının parasal sınırı iki yüz bin liradan beş milyon liraya çıkarılmış; mahkemeye bu sınıra bağlı olmaksızın duruşmaya karar verme imkânı tanınmıştır. |
| 2/7/2012 | 6352 sayılı Kanun | 5/7/2012 | Zorunlu duruşma sınırı, tek hâkimle görülecek davalara ilişkin sınıra koşut olarak elli bin Türk Lirasına yükseltilmiştir. 2/7/2012 tarihli ve 6352 sayılı Kanunun 55 inci maddesi ile bu fıkrada yer alan “birmilyar lirayı” ibareleri “yirmibeşbin Türk Lirasını” şeklinde değiştirilmiştir. |
| 18/6/2014 | 6545 sayılı Kanun | 28/6/2014 | İkinci fıkradaki “itirazlarda” ibaresi “istinaflarda” olarak değiştirilmiştir. 18/6/2014 tarihli ve 6545 sayılı Kanunun 16 ncı maddesiyle, bu fıkrada yer alan “itirazlarda” ibaresi “istinaflarda” şeklinde değiştirilmiştir. |
Tarih sütunu kanunlarda kabul, Anayasa Mahkemesi kararlarında karar tarihidir; yürürlük ise hükmün uygulanmaya başladığı tarihtir. Kanun metnindeki değişiklik şerhleri ile mevzuat.gov.tr metninin sayfa altı dipnotlarından ve yürürlük tarihleri tablosundan derlenmiştir.
- Kanun Numarası
- 2577
- Kabul Tarihi
- 6/1/1982
- Resmî Gazete
- 20/1/1982 · Sayı 17580
- Düstur
- Tertip 5 · Cilt 21 · Sayfa 147
İYUK.com.tr, "Duruşma — İYUK m. 17", erişim tarihi: 10.10.2026.