Yargılamanın yenilenmesi
1. (Değişik birinci cümle: 5/4/1990-3622/22 md.) Danıştay ile bölge idare, idare ve vergi mahkemelerinden verilen kararlar hakkında, aşağıda yazılı sebepler dolayısıyla yargılamanın yenilenmesi istenebilir.
a) Zorlayıcı sebepler dolayısıyla veya lehine karar verilen tarafın eyleminden doğan bir sebeple elde edilemeyen bir belgenin kararın verilmesinden sonra ele geçirilmiş olması,
b) Karara esas olarak alınan belgenin, sahteliğine hükmedilmiş veya sahte olduğu mahkeme veya resmi bir makam huzurunda ikrar olunmuş veya sahtelik hakkındaki hüküm karardan evvel verilmiş olup da, yargılamanın yenilenmesini isteyen kimsenin karar zamanında bundan haberi bulunmamış olması,
c) Karara esas olarak alınan bir ilam hükmünün, kesinleşen bir mahkeme kararıyla bozularak ortadan kalkması,
d) Bilirkişinin kasıtla gerçeğe aykırı beyanda bulunduğunun mahkeme kararıyla belirlenmesi,
e) Lehine karar verilen tarafın, karara etkisi olan bir hile kullanmış olması,
f) Vekil veya kanuni temsilci olmayan kimseler ile davanın görülüp karara bağlanmış bulunması,
g) Çekinmeye mecbur olan başkan, üye veya hakimin katılmasıyla karar verilmiş olması,
h) (Değişik: 10/6/1994-4001/23 md.) Tarafları, konusu ve sebebi aynı olan bir dava hakkında verilen karara aykırı yeni bir kararın verilmesine neden olabilecek kanuni bir dayanak yokken, aynı mahkeme yahut başka bir mahkeme tarafından önceki ilamın hükmüne aykırı bir karar verilmiş bulunması.
ı) (Ek: 15/7/2003-4928/6 md.) Hükmün, İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşmenin veya eki protokollerin ihlâli suretiyle verildiğinin, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararıyla tespit edilmiş olması (Ek ibare: 25/7/2018 – 7145/4 md.) veya hüküm aleyhine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine yapılan başvuru hakkında dostane çözüm ya da tek taraflı deklarasyon sonucunda düşme kararı verilmesi.
2. Yargılamanın yenilenmesi istekleri esas kararı vermiş olan mahkemece karara bağlanır.
3. (Değişik birinci cümle: 15/7/2003-4928/6 md.) Yargılamanın yenilenmesi süresi, (1) numaralı fıkranın (h) bendinde yazılı sebep için on yıl, (1) numaralı fıkranın (ı) bendinde yazılı sebep için Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararının kesinleştiği tarihten itibaren bir yıl ve diğer sebepler için altmış gündür. Bu süreler, dayanılan sebebin istemde bulunan yönünden gerçekleştiği tarihi izleyen günden başlatılarak hesaplanır.
Madde gerekçesi
Kanunun kabulü (6/1/1982)
Tasarıdaki karşılığı: 53'üncü madde.
Tasarının ilgili maddesi aynen benimsenmiştir.
6 Ocak 1982 tarihli Millî Güvenlik Konseyi Genel Kurulu görüşmesinde maddeye ilişkin önemli kesitler şunlardır:
Hava Hâkim Albay Zeki Güngör (Adalet Komisyonu Sözcüsü) — “Hukuk Usulü Yargılama Kanununda süreler var; belgenin elde edildiği tarihten itibaren şu kadar süre içinde yargılamanın iadesi talebinde bulunabilir veya bilirkişiyle ilgili yukarıdaki sebeplerin ortaya çıkmasından itibaren muayyen süreler konmuş, o süre içinde talepte bulunmasına ait hükümler kıyas yoluyla uygulanacak.”
Hâkim Tuğgeneral Muzaffer Başkaynak (Adalet Komisyonu Başkanı) — “Bu, idarî yargılama usulünü düzenliyor, halbuki öbürü hukuk usulünü düzenliyor. Onları burada tekrarlamamak için konulmuştur.”
Millî Güvenlik Konseyi S. Sayısı 312 (1/254) · tarama · Millî Güvenlik Konseyi Tutanak Dergisi, 91 inci Birleşim, 6 Ocak 1982 · tarama
3622 sayılı Kanunla yapılan değişiklik (5/4/1990)
Bölge idare mahkemesi kararlarına karşı da yargılamanın yenilenmesi yolu açılmıştır.
Kanunun 22 nci maddesine ilişkin gerekçe şöyledir:
“Kanunun 53 üncü maddesine göre, bölge idare mahkemesi kararlarına karşı yargılamanın yenilenmesi istenememektedir. Yerine göre işin esası hakkında karar veren bölge idare mahkemesi kararlarına karşı da yargılamanın yenilenmesinin istenebilmesi uygun olacağından 53 üncü maddede bunu sağlayacak değişiklik yapılmaktadır.”
TBMM S. Sayısı 120 (1/415) — Hükümet tasarısı ve Adalet Komisyonu raporu · tarama · TBMM Tutanak Dergisi, Dönem 18, Cilt 43, 99 uncu Birleşim, 5 Nisan 1990 · tarama · Tasarı 1/415, Bakanlar Kurulu 27/2/1988; Adalet Komisyonu raporu ve 120’ye 1 inci Ek. Kanun 5/4/1990 tarihinde kabul edilmiştir.
4001 sayılı Kanunla yapılan değişiklik (10/6/1994)
(h) bendine “konusu” kelimesi eklenmiş; yargılamanın yenilenmesi süreleri, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununa yollama yapmak yerine maddede açıkça gösterilmiştir.
Tasarının 22 nci, kanunlaşan metnin 23 üncü maddesine ilişkin gerekçe şöyledir:
“53 üncü maddenin 1 inci fıkrasının (h) bendine “konusu” kelimesi eklenmektedir. Zira ilâmların ayniyetinden söz edilebilmesi için tarafları, sebebi ve konusunun aynı olması gereklidir. 3 üncü fıkrada yapılan değişiklikle, yargılamanın yenilenmesindeki süreler için, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun hükümlerine yapılan yollamadan vazgeçilerek, yargılamanın yenilenmesi sebebine göre süreler açıkça gösterilmek suretiyle uygulamada kolaylık sağlanmakta ve sürenin hangi tarihten başlayacağı açıkça belirtilmektedir.”
TBMM Tutanak Dergisi, Dönem 19, Cilt 62, 115 inci Birleşim, 10 Haziran 1994 (S. Sayısı 409 ve 409'a 1 inci Ek tutanağa eklidir) · tarama · Hükümet tasarısı 1/637, kanun teklifi 2/908; Adalet Komisyonu raporu 22/12/1993, ek raporu 24/2/1994. Kanun 10/6/1994 tarihinde kabul edilmiştir.
4928 sayılı Kanunla yapılan değişiklik (15/7/2003)
Birinci fıkraya (ı) bendi eklenerek, hükmün İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşmenin veya eki protokollerin ihlali suretiyle verildiğinin İnsan Hakları Avrupa Mahkemesinin kesinleşmiş kararıyla tespit edilmiş olması, yargılamanın yenilenmesi sebepleri arasına alınmış; bu sebep için bir yıllık süre öngörülmüştür.
Tasarının 7 nci, kanunlaşan metnin 6 ncı maddesine ilişkin gerekçe şöyledir:
“23.1.2003 tarihli ve 4793 sayılı Çeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun ile Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununda ve Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununda değişiklikler yapılmak suretiyle, İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşmenin ve eki protokollerin ihlâli, yargılamanın yenilenmesi nedeni olarak kabul edilmiştir. Maddeyle, 4793 sayılı Kanunla getirilen düzenlemelere paralel olarak, İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşmenin ve eki protokollerin ihlâli, idarî yargı alanında da bir yargılamanın yenilenmesi sebebi olarak kabul edilmiştir.”
TBMM S. Sayısı 180 (1/633) — Tutanak Dergisi, Dönem 22, Cilt 18, 96 ncı Birleşim, 19 Haziran 2003 tutanağına ekli · tarama · Kanun, 19/6/2003 tarihinde 4903 sayılı Kanun olarak kabul edilmiş, Cumhurbaşkanınca Anayasanın 89 uncu maddesi uyarınca bir daha görüşülmek üzere geri gönderilmiş ve 15/7/2003 tarihinde 4928 sayılı Kanun olarak kabul edilmiştir. Geri gönderme, İdarî Yargılama Usulü Kanununa ilişkin maddelerle değil, Terörle Mücadele Kanununun 8 inci maddesiyle ilgilidir.
Madde şerhi
Bu madde için şerh henüz yazılmadı.
Kararlar
53/1 İstemin nitelendirilmesi#
Benzer yöndeki kararlar
İstem dilekçenin başlığına göre değil içeriğine göre nitelendirilir
Dilekçenin başlığında "olağanüstü kanun yolu ile temyiz" yazıyor olsa da içeriğinden asıl istemin, aynı dava konusunda Danıştay dairesince ilk derece sıfatıyla verilen kararla çelişen hükmün yargılamanın yenilenmesi yoluyla kaldırılması olduğu anlaşılmıştı. Daire, "davacının iki farklı başvurusu olduğu kabul edilerek aynı kararda hem yargılamanın yenilenmesi istemi, hem de temyiz istemi reddedilerek iki farklı hüküm kurulmasında hukuki isabet görülmemiştir" sonucuna varmıştır.
53/1 Sebeplerin sınırlılığı#
Yargılamanın yenilenmesi tahdidî sebeplere dayanan olağanüstü kanun yoludur
Meslekten çıkarma işlemine ilişkin davada davacı, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Büyük Dairesinin Yalçınkaya kararına dayanarak yargılamanın yenilenmesini istemişti. Kurul, yargılamanın yenilenmesini "esas hükmün kesinleşmesinden sonra ortaya çıkan bazı durumlarda, haksızlığı telafi etmek amacıyla kanunda tahdiden sayılmış nedenlere dayanılarak esas hükmün kaldırılması ve davanın yeniden incelenmesini sağlayan olağanüstü bir kanun yolu" olarak tanımlamış; istemin "dosya ile ilgili herhangi bir somutlaştırma yapılmaksızın" anılan karara dayandırıldığını saptayarak talebin 53. maddede sayılan nedenler kapsamında olmadığı sonucuna varmıştır.
Başka dosyada verilen ihlal kararı yenileme sebebi değildir
Danıştay Başsavcılığının yazılı düşüncesinin tebliğ edilmemesi nedeniyle başka bir başvuruda verilen ihlal kararına dayanılarak yargılamanın yenilenmesi istenmiş, Daire istemi kabul etmişti. Kurul, "53. maddesinin 1. fıkrasında, yargılamanın yenilenmesi sebepleri sayma yolu ile tek tek belirlenmiş olup, Daire kararında yer verilen sebep ve davacı tarafından ileri sürülen hususlar, 2577 sayılı Kanun'da sayılan yargılamanın yenilenmesi sebeplerinden hiçbirine uymamaktadır" gerekçesiyle Daire kararını bozmuştur.
Hangi bende dayanıldığı belirtilmeden istem kabul edilemez
Ödeme emirlerine karşı açılan davada bölge idare mahkemesi, yargılamanın yenilenmesi istemini kabul edip işin esasını incelemişti. Daire, istemin "açıkça sebeplerden hangisi kapsamında değerlendirildiği belirtilmeksizin maddede sayılan hallere girdiği gerekçesiyle" yerinde görülmesini ve davacının ileri sürdüğü hususların 53. maddede sayılan sebeplerden herhangi birine girmemesini birlikte değerlendirerek kararda hukuki isabet görmemiştir.
Benzer yöndeki kararlar
Koşulları taşımayan istem incelenmeksizin reddedilir
Temyiz isteminin süre aşımından reddine ilişkin Kurul kararının yargılamanın yenilenmesi yoluyla kaldırılması istenmişti. Kurul, istemin "2577 sayılı Kanun'un 53. maddesinde öngörülen koşulları taşımadığından" incelenmeksizin reddine karar vermiştir.
Tebligatın usulsüzlüğü iddiası sayılan sebepler arasında değildir
Temyiz isteminin süre aşımından reddine ilişkin karara karşı, bölge idare mahkemesi kararının usulüne uygun tebliğ edilmediği ileri sürülerek yargılamanın yenilenmesi istenmişti. Daire, "2577 sayılı Kanun'un 53. maddesinde tahdidî olarak sayılan yargılamanın yenilenmesi nedenlerinden hiçbiri bulunmadığından istemin reddi gerekmektedir" sonucuna varmıştır.
Hile iddiası da sayılan sebeplerden birine uymak zorundadır
Üniversite öğretim mesleğinden çıkarma cezasına ilişkin dava kesinleştikten yıllar sonra davacı, aleyhine tek delil olan el yazısı incelemesinin hileli yapıldığını bir ihbar mektubuyla öğrendiğini ileri sürerek yargılamanın yenilenmesini istemişti. Daire, sebeplerin sayma yoluyla tek tek belirlendiğini anarak "davacı tarafından ileri sürülen hususlar, 2577 sayılı Kanun'da sayılan yargılamanın yenilenmesi sebeplerinden hiçbirine uymamaktadır" sonucuna varmıştır.
53/1 Usule ilişkin kararlara karşı yenileme#
Usule ilişkin kararlar da yargılamanın yenilenmesine konu olabilir
Davanın süre aşımından reddine ilişkin karara karşı, şirket temsilcisi hakkındaki ceza yargılamasında verilen beraat kararına dayanılarak yargılamanın yenilenmesi istenmiş; mahkeme ve istinaf mercii bu yolun usule ilişkin kararlar bakımından işletilemeyeceğini kabul etmişti. Daire, Kanun'da "bu olağanüstü kanun yolunun, usule ilişkin kararlar bakımından işletilemeyeceğine ilişkin bir hüküm yer almadığından" aksi yöndeki yargıyı yerinde görmemiş; ancak beraat kararının süre aşımı yönünden verilen kararın yenilenmesini gerektirmediği sonucuna vararak kararı sonucu itibarıyla hukuka uygun bulmuştur.
53/1-a Sonradan ele geçirilen belge#
Belge kanun yolu sürerken ele geçmişse yenileme değil bozma sebebidir
Davacı, idare kayıtlarına girdiğini ispatlayan evrak kayıt belgesine dayanarak yargılamanın yenilenmesini istemiş, Vergi Mahkemesi istemi (a) bendi uyarınca yerinde görerek ısrar etmişti. Kurul, bentteki "kararın verilmesi" ibaresinin kararın kesinleşmesi olarak anlaşılması gerektiğini belirtmiş; "olağan kanun yolu incelemesi devam ederken, kanunda sayılan yargılamanın yenilenmesi sebeplerinden birinin gerçekleştiğinin iddia edilmesi halinde bu durumun, bozma sebebi olarak değerlendirilmek üzere kanun yolu incelemesi yapan mercie bildirilmesi gerekmektedir" demiş ve belge temyiz aşamasında zaten sunulduğundan yenileme sebebinin gerçekleşmediği sonucuna varmıştır.
53/1-c İlam hükmünün ortadan kalkması#
Dayanak ceza kararı beraatle ortadan kalkmışsa (c) bendi işler
Polis meslek eğitim merkezinden ilişiği kesilen davacının açtığı dava, hakkındaki asliye ceza mahkemesi kararı esas alınarak reddedilmiş; hükmün açıklanması üzerine yapılan istinaf başvurusunda bölge adliye mahkemesi beraat kararı vermiş ve bu karar kesinleşmişti. Daire, dayanak ceza kararının kesinleşen kararla ortadan kaldırıldığını saptayarak "davacının yeniden yargılama yapılması talebiyle açmış olduğu işbu davanın 2577 sayılı Kanunun 53. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendi kapsamında değerlendirilmesi gerektiği" sonucuna varmıştır.
53/1-f Vekil veya kanuni temsilci olmayan kimseler#
Benzer yöndeki kararlar
Yetkisiz vekille açılan dava açılmamış sayılır
Yargılamanın yenilenmesi istemi yetkisiz vekil tarafından yapılmıştı. Daire, davanın açılmamış sayılması gerektiğini belirterek, istemin reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarıyla hukuki isabetsizlik bulunmadığı sonucuna varmıştır.
53/1-ı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararı#
Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı ne yeni delildir ne de (ı) bendi kapsamındadır
Vergi Mahkemesinin ısrar kararı temyiz edilmeksizin kesinleşmiş, dosya bireysel başvuruya da konu edilmemişti; davacı, aynı mahiyetteki başka dosyaları için verilen Anayasa Mahkemesi ihlal kararının bu dosya yönünden yeni delil sayılması gerektiğini ileri sürmüştü. Kurul, "Anayasa Mahkemesinin ihlâl kararının, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 53. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) işaretli bendi kapsamında yeni bir delil olarak kabul edilemeyeceği, ayrıca aynı fıkranın (ı) işaretli bendindeki yargılamanın yenilenmesi sebebinin de Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları için geçerli olduğu" sonucuna varmıştır.
İhlal kararı üzerine yenilenen yargılamada uyuşmazlığın esası incelenir
Çevresel etki değerlendirmesi kararına karşı açılan dava süre aşımından reddedilmiş, bireysel başvuru da reddedilmişti; Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin Sözleşmenin 6. maddesinin ihlal edildiğine karar vermesi üzerine davacılar 53. maddenin birinci fıkrasının (ı) bendi uyarınca yargılamanın yenilenmesini istemiş, istem kabul edilerek yeniden yargılama yapılmıştır. Daire, yenilenen yargılamada keşif ve bilirkişi incelemesi sonucuna göre kurulan hükmü temyizen incelemiş ve kararı bozmuştur.
53/2 İstemin incelenme usulü#
Hüküm, kararın verildiği tarihte yürürlükteyse başvuruya uygulanır
Kaldırılan Askerî Yüksek İdare Mahkemesinin kararına karşı yargılamanın yenilenmesi istemi reddedilmişti. Daire, "kararının verildiği tarih itibarıyla yürürlükte olan 2577 sayılı Kanun'un Geçici 9. maddesinin davacının yargılamanın yenilenmesi başvurusu hakkında da uygulanması gerektiği" sonucuna varmış ve ret kararını bozmuştur
Benzer yöndeki kararlar
Aynı yönde: ret kararı bozulur
Daire, kararın verildiği tarih itibarıyla yürürlükte olan geçici 9. maddenin davacının yargılamanın yenilenmesi başvurusu hakkında da uygulanması gerektiği sonucuna varmış; yargılamanın yenilenmesi isteminin reddine ilişkin kararı bozmuştur.
Maddenin geneline ilişkin
İstem reddedilse de savunma veren taraf lehine vekâlet ücretine hükmedilir
Yargılamanın yenilenmesi istemi koşulları oluşmadığı gerekçesiyle reddedilmiş, davalı idare lehine vekâlet ücretine hükmedilmişti. Daire, istemin tebliği üzerine süresinde vekili aracılığıyla savunma veren tarafça yapılan hukuki yardımın karşılıksız bırakılamayacağını belirten İdari Dava Daireleri Kurulu kararına ve aynı yöndeki Yargıtay uygulamasına dayanarak, "davalı idare lehine vekâlet ücretine hükmedilmiş olması usûl hükümlerine uygundur" sonucuna varmıştır.
Benzer yöndeki kararlar
Yargılamanın yenilenmesi dilekçesinde de harç tamamlanmazsa istem yapılmamış sayılır
Harcı tamamlanmayan istem hakkında "2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 6. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca YARGILAMANIN YENİLENMESİ İSTEMİNDE BULUNULMAMIŞ SAYILMASINA" karar verildi.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Değişim | Yürürlük | Ne oldu |
|---|---|---|---|
| 6/1/1982 | 2577 sayılı Kanun | 20/1/1982 | Maddenin ilk hâli |
| 5/4/1990 | 3622 sayılı Kanun | 10/4/1990 | Değişik. Bölge idare mahkemesi kararlarına karşı da yargılamanın yenilenmesi yolu açılmıştır. |
| 10/6/1994 | 4001 sayılı Kanun | 18/6/1994 | Değişik. (h) bendine “konusu” kelimesi eklenmiş; yargılamanın yenilenmesi süreleri, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununa yollama yapmak yerine maddede açıkça gösterilmiştir. 3 numaralı fıkra, 10/6/1994 tarihli ve 4001 sayılı Kanunun 23 üncü maddesi hükmüdür. |
| 15/7/2003 | 4928 sayılı Kanun | 19/7/2003 | Ek · Değişik. Birinci fıkraya (ı) bendi eklenerek, hükmün İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşmenin veya eki protokollerin ihlali suretiyle verildiğinin İnsan Hakları Avrupa Mahkemesinin kesinleşmiş kararıyla tespit edilmiş olması, yargılamanın yenilenmesi sebepleri arasına alınmış; bu sebep için bir yıllık süre öngörülmüştür. |
| 25/7/2018 | 7145 sayılı Kanun | 31/7/2018 | Ek. (Ek ibare: 25/7/2018 – 7145/4 md.) |
Tarih sütunu kanunlarda kabul, Anayasa Mahkemesi kararlarında karar tarihidir; yürürlük ise hükmün uygulanmaya başladığı tarihtir. Kanun metnindeki değişiklik şerhleri ile mevzuat.gov.tr metninin sayfa altı dipnotlarından ve yürürlük tarihleri tablosundan derlenmiştir.
- Kanun Numarası
- 2577
- Kabul Tarihi
- 6/1/1982
- Resmî Gazete
- 20/1/1982 · Sayı 17580
- Düstur
- Tertip 5 · Cilt 21 · Sayfa 147
İYUK.com.tr, "Yargılamanın yenilenmesi — İYUK m. 53", erişim tarihi: 10.10.2026.