Görevli olmayan yerlere başvurma
1. (Değişik: 5/4/1990-3622/2 md.) Çözümlenmesi Danıştayın, idare ve vergi mahkemelerinin görevlerine girdiği halde, adli (…) yargı yerlerine açılmış bulunan davaların görev noktasından reddi halinde, bu husustaki kararların kesinleşmesini izleyen günden itibaren otuz gün içinde görevli mahkemede dava açılabilir. Görevsiz yargı merciine başvurma tarihi, Danıştaya, idare ve vergi mahkemelerine başvurma tarihi olarak kabul edilir.
2. Adli (…) yargı yerlerine açılan ve görevsizlik sebebiyle reddedilen davalarda, görevsizlik kararının kesinleşmesinden sonra birinci fıkrada yazılı otuz günlük süre geçirilmiş olsa dahi, idari dava açılması için öngörülen süre henüz dolmamış ise bu süre içinde idari dava açılabilir.
Madde gerekçesi
Kanunun kabulü (6/1/1982)
Tasarıdaki karşılığı: 8'inci madde.
Tasarının 8 inci maddesine bir fıkra eklenmiştir.
Adalet Komisyonunun tasarı metninde yaptığı değişiklikler:
Görevsizlik kararının kesinleşmesinden sonra geçen süre
Tasarı(Tasarıda karşılığı yoktur.)
Komisyon“Adli veya askeri yargı yerlerine dava açılmış olması ve bu yargı yerlerinin görevsizlik kararının kesinleşmesinden sonra birinci fıkrada yazılı otuz günlük sürenin geçirilmiş bulunması, bu kanunda öngörülen süreler içinde Danıştaya, İdare ve Vergi Mahkemelerine açılmış olan davaların süreden reddine neden olmaz.”
Millî Güvenlik Konseyi S. Sayısı 312 (1/254) · tarama
Tasarı ve Komisyon metinleri S. Sayısı 312'nin taranmış nüshasından aktarılmıştır; taramanın satır sonlarında düşürdüğü harfler tamamlanmış, dönemin yazımı korunmuştur.
3622 sayılı Kanunla yapılan değişiklik (5/4/1990)
Adli ve askerî yargıda görev yönünden ret hâlinde idari yargıda dava açma süresinin, kararın kesinleşmesinden sonra başlaması esası benimsenmiştir.
Kanunun 2 nci maddesine ilişkin gerekçe şöyledir:
“Kanunun 9 uncu maddesinin 1 inci fıkrasında yapılan değişiklikle, adlî ve askerî yargı yerlerince, davanın görev yönünden reddedilmesi halinde, idarî yargıda dava açma süresinin başlangıcının bu kararların kesinleşmesinden sonra başlaması esası benimsenmiş ve bu suretle maddenin 2 nci fıkrası ile paralellik sağlanmıştır.”
TBMM S. Sayısı 120 (1/415) — Hükümet tasarısı ve Adalet Komisyonu raporu · tarama · TBMM Tutanak Dergisi, Dönem 18, Cilt 43, 99 uncu Birleşim, 5 Nisan 1990 · tarama · Tasarı 1/415, Bakanlar Kurulu 27/2/1988; Adalet Komisyonu raporu ve 120’ye 1 inci Ek. Kanun 5/4/1990 tarihinde kabul edilmiştir.
Madde şerhi
Bu madde için şerh henüz yazılmadı.
Kararlar
9/1 Görevsizlik kararı üzerine yapılacak işlem#
Dosya kendiliğinden gönderilmez, talep sonucu da aynı olmak zorunda değil
Daire, maddede “adli yargıda verilen görev ret kararı üzerine dosyanın idari yargı merciine re'sen gönderilmesine ilişkin bir hükme yer verilmediği” gibi yeni dilekçenin talep sonucunun adli yargıdakiyle aynı olmasının da aranmadığını belirtmiş, aksi yorumu “usul kurallarının aşırı katı ve şekilci uygulanması” saymıştır.
Mahkeme yönlendirmişse dilekçe reddedilir, dosya iade edilmez
Daire, sulh ceza mahkemesinin yönlendirmesiyle hareket eden davacının dilekçesinin hiç dikkate alınmamasının “hak arama özgürlüğünü ağır biçimde zedeleyecek” olduğunu belirtmiş; esas kaydı kapatılarak dosyanın iadesi yolundaki kararda hukuka uyarlık görmemiştir.
Dosyanın gönderilmesiyle yeniden dava açmak arasında fark yok
Daire, dosyanın görevsizlik kararı veren mahkemece idare mahkemesine gönderilmesi ile davacının maddedeki usule uyarak yeniden başvurması arasında “alınacak sonuç açısından hiçbir fark bulunmadığı” görüşündedir.
9/1 Otuz günlük sürenin başlangıcı ve kesinleşme#
Görevsiz mercie başvurma tarihi, dava tarihi sayılır
Kurul, adli yargıda açılan davanın görevsizlikle reddi üzerine otuz gün içinde idare mahkemesinde dava açıldığını saptayıp “Görevsiz yargı merciine başvurma tarihi, Danıştaya, idare ve vergi mahkemelerine başvurma tarihi olarak kabul edilir.” kuralını uygulamış; hangi yargı yoluna başvurulacağındaki karmaşıklığı da gözetmiştir.
Kesinleşme, kararın ilgiliye tebliğiyle başlar
Daire, “2577 sayılı Kanunun 9. maddesindeki "kesinleşme" ifadesini, "kesinleşmeyi sağlayan yargısal işlemin ilgiliye tebliği" olarak anlamak ve yorumlamak gerekmektedir” demiş; aksi hâlde davacının bilgisi dışındaki bir kararla otuz günlük sürenin işleyeceğine dikkat çekmiştir.
Benzer yöndeki kararlar
Gönderme isteyen dilekçenin adli yargıya verildiği tarih esastır
Daire, “görevli İdare Mahkemesine gönderilmesi için davacının Asliye Hukuk Mahkemesine yaptığı başvuru tarihinin İdare Mahkemesine başvurma tarihi olarak kabulü gerektiği” sonucuna vararak süre aşımı kararını bozmuş; kararında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin Mesutoğlu/Türkiye kararına dayanmıştır.
Otuz günlük süre, karara itiraz sonuçlanıp kesinleştikten sonra işler
Görev ret kararına aynı mahkemede itiraz edilmiş, itirazın reddi sonra tebliğ edilmişti. Daire, “hakem sıfatıyla verilen kararın kesinleşmesinden itibaren, 2577 sayılı Yasanın 9/1 maddesinde öngörülen 30 günlük süre içerisinde idari yargı yerinde dava açılmış olduğu”nu saptayarak süre aşımı kararını bozmuştur.
Adli yargıda açılan davanın devamı: değer ve faiz#
İdari yargıdaki dava, adli yargıdakinin devamıdır
Daire, maddedeki süre içinde açılan davayı “adli yargıda açılan davanın devamı niteliğinde” saymış; hukuki el atma tazminatının adli yargıdaki dava tarihindeki değer üzerinden ve o tarihten işleyecek faizle hesaplanması gerektiğine hükmetmiştir.
Benzer yöndeki kararlar
Değer, adli yargıdaki dava tarihine göre belirlenir
Daire, “adli yargıdaki dava tarihindeki taşınmaz değerinin uyuşmazlığa konu taşınmaza yakın mesafede, eş değer özellikleri olan ve satışı gerçekleşmiş somut emsale göre belirlenerek karar verilmesi gerekmektedir” demiştir.
Bilirkişi, taşınmazın adli yargıdaki dava tarihindeki değerini hesaplar
Bilirkişi, taşınmazı idari yargıdaki dava tarihine göre değerlemişti. Daire, “bakılan dava anılan davanın devamı niteliğinde” olduğunu belirterek “taşınmazların ilk dava olan adli yargıda açılan dava tarihindeki değerinin hesaplatılması” gerektiğini söylemiştir.
Kuralın uygulanmasında ölçü: katı yorum ve sınırı#
Esnetmenin de sınırı var
Daire, yedi yıldan fazla süre geçtikten sonra görevsiz yargı yerinde açılan davada yanılgının makul bir gerekçeye dayanmadığını saptamış; kuralı uygulamamanın “kanunla öngörülmüş usul şartlarının ortadan kalkmasına neden olacak ölçüde aşırı esnetilmesi anlamına geleceği” sonucuna varmıştır.
Adli yargıdaki dava sürüyorsa dokuzuncu madde henüz işlemez
Asliye hukuk mahkemesindeki yargılama temyiz sonrası sürüyordu. Daire, “adli yargıda aynı talep ile açılan davanın görev yönünden kesinleşme şartının gerçekleşmediği”ni saptayarak, idari yargıda önce görev konusunun incelenmesi gerektiğini belirtmiştir.
Benzer yöndeki kararlar
Katı yorum hak aramayı daraltır
Görevsizlik kararının kesinleşmesinden sonra otuz gün içinde açılan davada kuralı uygulamamak, Daireye göre “aşırı katı ve şekilci bir yorum” olur.
Otuz günlük özel süre ile genel dava açma süresinin ilişkisi#
Otuz gün kaçsa da genel süre dolmamışsa dava açılabilir
Daire, “Kanun'un 9. maddesinde öngörülen süre geçtikten sonra açılan davanın süresinde kabul edilebilmesinin tek istisnası ise, idari dava açılması için öngörülen sürenin dolmamış olmasıdır” demiştir.
Görevsizlik kararında süre yazılmamışsa altmış gün işler
Daire, görevsizlik kararında idari yargıda kaç gün içinde dava açılacağının gösterilmemiş olması nedeniyle “30 günlük özel sürenin değil, 60 günlük genel dava açma süresinin” uygulanacağı sonucuna varmıştır.
Maddenin geneline ilişkin
Benzer yöndeki kararlar
Adli yargıdan gelen dilekçe de üçüncü maddeye uygun olmalıdır
Daire, “2577 sayılı Kanun'un 9. maddesinde görevli mahkemede dava açılabilme ifadesi yer almaktaysa da, idari davaların açılma şeklini düzenleyen 2577 sayılı Kanun'un 3. maddesine uygun olmayan bir dilekçe ile dava açılması durumunda dilekçenin reddine karar verilebileceği de açıktır” demiş; denetimi mahkemeye erişim hakkı ölçütüyle yapmıştır.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Değişim | Yürürlük | Ne oldu |
|---|---|---|---|
| 6/1/1982 | 2577 sayılı Kanun | 20/1/1982 | Maddenin ilk hâli |
| 5/4/1990 | 3622 sayılı Kanun | 10/4/1990 | Değişik. Adli ve askerî yargıda görev yönünden ret hâlinde idari yargıda dava açma süresinin, kararın kesinleşmesinden sonra başlaması esası benimsenmiştir. |
| 2/7/2018 | 703 sayılı KHK | 9/7/2018 | 2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 185 inci maddesiyle bu maddenin birinci fıkrasında yer alan “ve askeri” ibaresi ve ikinci fıkrasında yer alan “veya askeri” ibaresi madde metninden çıkarılmıştır. |
Tarih sütunu kanunlarda kabul, Anayasa Mahkemesi kararlarında karar tarihidir; yürürlük ise hükmün uygulanmaya başladığı tarihtir. Kanun metnindeki değişiklik şerhleri ile mevzuat.gov.tr metninin sayfa altı dipnotlarından ve yürürlük tarihleri tablosundan derlenmiştir.
- Kanun Numarası
- 2577
- Kabul Tarihi
- 6/1/1982
- Resmî Gazete
- 20/1/1982 · Sayı 17580
- Düstur
- Tertip 5 · Cilt 21 · Sayfa 147
İYUK.com.tr, "Görevli olmayan yerlere başvurma — İYUK m. 9", erişim tarihi: 10.10.2026.