Mahkemelerde çekinme ve ret
1. Tek hakimle görülen davalarda hakimin reddi istemi, reddedilen hakimin katılmadığı idare veya vergi mahkemesince incelenir.
2. İtiraz üzerine veya doğrudan davaya bakmakta olan bölge idare mahkemesi ile idare ve vergi mahkemesi başkan ve üyelerinin reddi istemi, reddedilen başkan ve üyenin katılmadığı bölge idare, idare ve vergi mahkemesince incelenir.
3. İdare ve vergi mahkemelerinde reddedilen başkan ve üye birden çok ise istem bölge idare mahkemesince incelenir. Bölge idare mahkemelerinde reddedilen başkan veya üye birden çok ise istem Danıştayca incelenir.
4. Danıştayca ve bu mahkemelerce ret istemleri yerinde görülürse işin esası hakkında da karar verilir.
5. Davaya bakmaktan çekinme halinde diğer bir hakimin görevlendirilmesi ile mahkemenin noksan üyesinin tamamlanması veya görevli mahkemenin belirlenmesinde yukarıdaki hükümler uygulanır.
Madde gerekçesi
Tasarıdaki karşılığı: 57'nci madde.
Tasarının 57 nci maddesinin 2 nci fıkrasında ifade bakımından düzeltme yapılmıştır.
6 Ocak 1982 tarihli Millî Güvenlik Konseyi Genel Kurulu görüşmesinde maddeye ilişkin önemli kesitler şunlardır:
Hâkim Tuğgeneral Muzaffer Başkaynak (Adalet Komisyonu Başkanı) — “İdare mahkemelerini görüşürken, “başkanın bulunmaması, mazereti hâlinde” ifadesini kullanarak “en kıdemli üye başkana vekâlet eder” deyimi kullanılmıştır. O katılmayacak, kıdemli, başkanlık yapacak, fiilî ret sebeplerini inceleyecektir.”
Hâkim Tuğgeneral Muzaffer Başkaynak (Adalet Komisyonu Başkanı) — “Yeniden mahkeme teşkili mümkün olmadığı takdirde Danıştaya gidecektir.”
Adalet Bakanı Cevdet Menteş — “Yalnız Sayın Başkanım, fiilî ve hukukî sebepler nedeniyle teşekkül etmemişse bu, bunlar da bunun içerisine giriyor, hukukî sebeplerle.”
Millî Güvenlik Konseyi S. Sayısı 312 (1/254) · tarama · Millî Güvenlik Konseyi Tutanak Dergisi, 91 inci Birleşim, 6 Ocak 1982 · tarama
Madde şerhi
Bu madde için şerh henüz yazılmadı.
Kararlar
57/1 Reddi hâkim isteminin koşulları#
İstem ancak derdest davaya bakan hâkim için yapılabilir
Davacı, bölge idare mahkemesi dairesinin başkan ve üyelerinin reddini istemişti. Daire, reddi hâkim isteminde bulunabilmek için dava dosyasının derdest olması ve reddi istenen hâkimlerin o davaya bakmak durumunda bulunması gerektiğini belirtmiş; açılmış ve süregelen bir davaya bakmakla görevli ve yetkili hâkimler için, kanunda öngörülen sebeplerle ve kanunda yer alan usul ve sürede istemde bulunulabileceği sonucuna varmıştır.
Benzer yöndeki kararlar
Hâkim hakkında şikâyette bulunulması tek başına ret sebebi değildir
Daire, ara kararına verilen cevaptan davacının şikâyetinin işleme konulmadığının anlaşıldığını belirterek, “reddi hakim talebinin kabul edilebilmesi için, 6100 sayılı Kanun'un 36. maddesinin 1. fıkrasında sayılan durumların mevcut olmadığı” gibi başkan ve üyelerin tarafsızlığını şüpheye düşürecek bir hâlin de bulunmadığı sonucuna varmıştır.
57/3 İstemi inceleyecek merci#
Danıştayca inceleme için reddedilen üye sayısı birden fazla olmalıdır
Vergi mahkemesi üyesine yönelik reddi hâkim talebine ilişkin bölge idare mahkemesi kararına Danıştay nezdinde itiraz edilmişti. Daire, 57. maddenin bir bütün olarak değerlendirilmesinden “istemin Danıştay tarafından incelenebilmesi için çekilen başkan yanında çekilen bölge idare mahkemesi üye sayısının birden fazla olması gerektiği” sonucuna varmış; olayda bölge idare mahkemesi başkan ve üyelerine yönelik bir çekinme veya ret talebi bulunmadığını saptamıştır.
Maddenin geneline ilişkin
Daire önce reddi hâkim istemini değerlendirmeden hüküm kuramaz
Dairece, davacının reddi hâkim istemi hakkında bir değerlendirme yapılmadan esas hakkında karar verilmişti. Kurul, “uyuşmazlıkta Dairece öncelikle, reddi hakim istemi yönünde bir değerlendirme yapılması gerekmekte iken, bu yönde bir değerlendirme yapılmaması ve hüküm kurulmamasında usul hükümlerine uyarlık bulunmadığından” kararın bozulması gerektiği sonucuna ulaşmıştır.
Aynı konuda daha önce karar vermiş olmak ret sebebi değildir
Aynı konudaki davalarda ret kararı vererek görüşlerini açıkladıkları, bu nedenle görünüşte tarafsız olma vasfını yitirdikleri ileri sürülerek hâkimlerin reddi istenmişti. Daire, bu iddianın reddi hâkim sebebi olarak değerlendirilemeyeceğini ve reddi istenen hâkimlerin tarafsızlıklarından şüpheyi gerektirecek somut bir durumun oluşmadığını saptayarak istemin reddine karar vermiştir.
Çekinme hâlleri sayılıdır, ret sebepleri sayılı değildir
Daire, iki kurumu birbirinden ayırmıştır: “Hakimin davaya bakmaktan çekinmesi, hakimin tarafsız kalamayacağı varsayılan ve kanun tarafından sayma yoluyla gösterilen hallerdir. Buna karşılık, hakimin reddi halleri kanunda yer alan sebeplerle sınırlı değildir.”
Benzer yöndeki kararlar
Şikâyet üzerine işlem yapılmamışsa çekinme istemi yerinde değildir
Bölge İdare Mahkemesi dairesinin başkan ve üyeleri, davacının şikâyeti nedeniyle çekinme isteminde bulunmuştu. Daire, şikâyet üzerine Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından herhangi bir işlem yapılmadığını saptayarak çekinme isteminin yerinde olmadığı sonucuna ulaşmış ve istemi reddetmiştir.
Birden çok üye reddedilmişse istem üst mercide incelenir
Daire, elli yedinci maddenin üçüncü fıkrasına göre idare ve vergi mahkemelerinde reddedilen başkan ve üye birden çoksa istemin bölge idare mahkemesince, bölge idare mahkemelerinde birden çoksa Danıştayca inceleneceğini belirterek ret istemini karara bağlamıştır.
Değişiklik geçmişi
Bu madde 6/1/1982'de kabul edildiği hâliyle yürürlüktedir; bugüne kadar değişikliğe uğramamıştır.
Tarih sütunu kanunlarda kabul, Anayasa Mahkemesi kararlarında karar tarihidir; yürürlük ise hükmün uygulanmaya başladığı tarihtir. Kanun metnindeki değişiklik şerhleri ile mevzuat.gov.tr metninin sayfa altı dipnotlarından ve yürürlük tarihleri tablosundan derlenmiştir.
- Kanun Numarası
- 2577
- Kabul Tarihi
- 6/1/1982
- Resmî Gazete
- 20/1/1982 · Sayı 17580
- Düstur
- Tertip 5 · Cilt 21 · Sayfa 147
İYUK.com.tr, "Mahkemelerde çekinme ve ret — İYUK m. 57", erişim tarihi: 10.10.2026.