Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY :

İzmirdeniz Projesi (1. Bölge) Mavişehir-Alaybey Kıyı Kesimi 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı ve 1/1000 ölçekli Revizyon ve İlave Uygulama İmar Planı teklifi davacı İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığınca hazırlanarak, onaylanması için davalı idareye 28/09/2016 tarihinde sunulmuş ve davacı tarafından 2.000,00 TL başvuru bedeli 09/11/2016 tarihinde ödenmiştir.

Anılan imar planlarının onaylanması için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün 2022 Yılı Birim Fiyat Listesinin (1 No'lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 97/H Kapsamında ve diğer mevzuat uyarınca onaylanacak planlarda alınacak işlem bedelinin hesaplanmasına ilişkin usuller kısmının) IV. Özel Ücretlendirme bölümünün 12. maddesi devamında düzenlenen II.a bendi uyarınca davalı idarece hesaplanan 93.827,25-TL imar planı inceleme ve işlem hizmet bedelinin ödenmesi Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile davacıdan istenilmiş, davacı tarafından bu bedelin ödendiğine dair Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünce düzenlenen 07/12/2022 tarihli makbuzun ardından davalı idarece 01/12/2022 tarihinde anılan planlar onaylanmış, planların onaylandığının 08/12/2022 tarihli işlem ile davacıya bildirilmesi üzerine 06/02/2023 tarihinde temyizen incelenen dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun ''Dava açma süresi'' başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasında; dava açma süresinin, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış gün olduğu belirtilmiş, ''İptal ve tam yargı davaları'' başlıklı 12. maddesinde; ''İlgililer haklarını ihlal eden bir idari işlem dolayısıyla Danıştaya ve idare ve vergi mahkemelerine doğrudan doğruya tam yargı davası veya iptal ve tam yargı davalarını birlikte açabilecekleri gibi ilk önce iptal davası açarak bu davanın karara bağlanması üzerine, bu husustaki kararın veya kanun yollarına başvurulması halinde verilecek kararın tebliği veya bir işlemin icrası sebebiyle doğan zararlardan dolayı icra tarihinden itibaren dava süresi içinde tam yargı davası açabilirler. Bu halde de ilgililerin 11 nci madde uyarınca idareye başvurma hakları saklıdır.'' hükmüne yer verilmiştir.

Bu hükümlerin birlikte değerlendirilmesinden; bir idari işlem nedeniyle herhangi bir hakkı ihlal edilen kimsenin, zararının tazmini istemiyle doğrudan doğruya açacağı tam yargı davasını 60 günlük genel dava açma süresi içerisinde açması gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Temyize konu kararın, 2022 Yılı Birim Fiyat Listesinin (1 No'lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 97/H Kapsamında ve diğer mevzuat uyarınca onaylanacak planlarda alınacak işlem bedelinin hesaplanmasına ilişkin usuller kısmının) IV. Özel Ücretlendirme bölümünün 12. maddesi devamında düzenlenen II.a bendi ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün 23/09/2022 tarih ve 4624389 sayılı işlemi ile 93.827,25-TL plan inceleme ve işlem hizmet bedeline ilişkin kısmının incelenmesi;

Anayasa Mahkemesinin 26/10/2023 tarih ve E:2018/118, K:2023/180 sayılı kararıyla; 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının görev ve yetkilerini düzenleyen 97. maddesinin 1. fıkrasının (ç), (ğ), (h) ve (k) bentlerinin, bu bentlerde düzenlenen imar planları, parselasyon, yapı ruhsatı verme gibi işlemlerin mülkiyet hakkını doğrudan etkileyebileceği, dolayısıyla mülkiyet hakkına müdahale teşkil edebilecek nitelikte olduğundan, Cumhurbaşkanı kararnamesiyle düzenlenemeyecek yasak alan içinde kaldığı gerekçesiyle iptaline karar verilmiş, bunun üzerine anılan Anayasa Mahkemesi kararıyla iptaline karar verilen 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 97. maddesinin 1. fıkrasının (ç), (ğ), (h) ve (k) bentlerinde yer verilen hükümler, İmar Kanunu'na 05/12/2024 tarih ve 7534 sayılı Kanun'un 9. maddesiyle eklenen Ek 11. maddesinin 1. fıkrasının sırasıyla (b), (c) ,(ç) ve (h) bentlerine eklenerek Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.

Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan;

"a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması,

b) Hukuka aykırı karar verilmesi,

c)Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

Temyizen incelenen kararın, 2022 Yılı Birim Fiyat Listesinin (1 No'lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 97/H Kapsamında ve diğer mevzuat uyarınca onaylanacak planlarda alınacak işlem bedelinin hesaplanmasına ilişkin usuller kısmının) IV. Özel Ücretlendirme bölümünün 12. maddesi devamında düzenlenen II.a bendinin ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptaline ilişkin kısmı ile 93.827,25-TL plan inceleme ve işlem hizmet bedelinin tazmini istemi yönünden davanın kabulüne ilişkin kısmı usul ve hukuka uygun olup, davalı idarenin temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar kararın anılan kısımlarının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

Temyize konu kararın, davacıdan tahsil edilen 2.000,00-TL başvuru bedeline ilişkin kısmının incelenmesi;

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesinin 1. fıkrası ve 12. maddesi birlikte değerlendirildiğinde; bir idari işlem nedeniyle herhangi bir hakkı ihlal edilen kimsenin, zararının tazmini istemiyle doğrudan doğruya açacağı tam yargı davasını 60 günlük genel dava açma süresi içerisinde açması gerektiği anlaşılmaktadır.

Davacı tarafından yapılan 2.000,00-TL başvuru bedeli ödemesi, Bakanlığa sunulan imar planı tekliflerinin onaylanması için Bakanlıkça talep edilmesi nedeniyle yapılan bir ödeme olup, davacının bu ödemeden kaynaklı zararının bir idari işlemden kaynaklı olduğunun kabulü gerekmektedir.

Görülmekte olan davada tazmini istenen zarar, idari işlemden kaynaklanan bir zarar olarak kabul edileceğine göre dava açma süresinin de yukarıda yer verilen İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12. maddesine göre hesaplanması gerekmektedir.

Dosyanın incelenmesinden, tazmini istenilen 2.000,00-TL tutarındaki başvuru bedelinin 09/11/2016 tarihinde davacı tarafından davalı idarenin hesabına yatırıldığı, bakılan davanın ise davacıdan plan inceleme ve işlem hizmet bedeli istenilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin tesis edilmesi ve bu işleme dayanılarak davacıdan 93.827,25-TL tutarında tahsilat yapılması üzerine 06/02/2023 tarihinde açıldığı anlaşılmaktadır.

Bu durumda, davacı tarafından 2.000,00-TL başvuru bedelinin tazmini istemiyle, başvuru bedelini ödediği 09/11/2016 tarihinden itibaren 60 günlük dava açma süresi içerisinde dava açılması gerekirken, 06/02/2023 tarihinde açılan davanın süre aşımı nedeniyle esasının incelenmesine olanak bulunmamaktadır.

Bu itibarla, temyize konu Daire kararının davacıdan tahsil edilen 2.000,00-TL başvuru bedelinin tazmini istemi yönünden davanın kabulüne ilişkin kısmında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU

Açıklanan nedenlerle;

1. Davalı idarenin temyiz isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine,

2. Danıştay Altıncı Dairesinin temyize konu 04/12/2024 tarih ve E:2023/1090, K:2024/7279 sayılı kararının, 2022 Yılı Birim Fiyat Listesinin (1 No'lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 97/H Kapsamında ve diğer mevzuat uyarınca onaylanacak planlarda alınacak işlem bedelinin hesaplanmasına ilişkin usuller kısmının) IV. Özel Ücretlendirme bölümünün 12. maddesi devamında düzenlenen II.a bendinin ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptaline ilişkin kısmı ile 93.827,25-TL plan inceleme ve işlem hizmet bedelinin tazmini istemi yönünden davanın kabulüne, anılan tutarın davacıya ödenmesine ilişkin kısmının ONANMASINA,

3. Anılan Daire kararının, davacıdan tahsil edilen ...-TL başvuru bedelinin tazmini istemi yönünden davanın kabulüne, anılan tutarın davacıya ödenmesine ilişkin kısmının BOZULMASINA,

4. Bozulan kısım yönünden yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın Danıştay Altıncı Dairesine gönderilmesine,

5. Kesin olarak, 18/12/2025 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.

KARŞI OY

X- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 146. maddesinde, "Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir." hükmüne yer verilmiştir.

Görülmekte olan davada, tazmini istenilen 2.000,00-TL tutarındaki başvuru bedelinin 09/11/2016 tarihinde davacı tarafından ödendiği, bakılan davanın ise, davalı idarece davacıdan plan inceleme ve işlem hizmet bedeli istenilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin tesis edilmesi ve bu işleme dayanılarak davacıdan 07/12/2022 tarihinde 93.827,25-TL'nin tahsil edilmesi üzerine, 06/02/2023 tarihinde açıldığı anlaşılmaktadır.

Davacının hukuken borçlu olmadığı halde ödemek zorunda kaldığı başvuru bedeli nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği açıktır. Davacıdan haksız olarak tahsil edilen bu tutar, davalı idarece davacıya iade edilmediği müddetçe, bu ihlalin devam edeceği ve devam eden bu ihlal nedeniyle davacının on yıllık genel zamanaşımı süresi içerisinde tam yargı davası açmak suretiyle davalı idarece kendisinden tahsil edilen başvuru bedelinin tazminini isteyebileceği açıktır.

Bu durumda, davacının başvuru bedelini ödediği tarihten sonra ve on yıllık genel zamanaşımı süresi içerisinde, ödenen tutarın tazmini istemiyle açılan davada süre aşımı bulunmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle, davacıdan başvuru bedeli olarak tahsil edilen 2.000,00-TL'nin davalı idareden tazmini istemi açısından davanın süresinde olduğu sonucuna ulaşıldığından, Daire kararının, davacıdan tahsil edilen 2.000,00-TL başvuru bedelinin tazmini istemi yönünden davanın kabulüne ilişkin kısmının onanması gerektiği oyuyla, kararın bu kısmına katılmıyoruz.

KARŞI OY

XX- Mülga 644 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 28. maddesine dayanılarak hazırlanan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliği'nin 12. maddesinin (h) bendinde; "Maliyet bedelinin altında olmamak üzere, işletme tarafından üretilen mal ve hizmetlerin veya yapılan işlerin tarife, ücret veya birim fiyatlarını belirlemek" Döner Sermaye İşletmesi Yönetim Kurulunun görevleri arasında sayılmış olup, söz konusu düzenleme, döner sermaye işletmesi tarafından bir mal ve hizmetin üretilmesi veya bir iş yapılması durumunda, üretilen mal ve hizmetin karşılığı olarak bir tarife, ücret veya birim fiyat belirlemek konusunda Döner Sermaye İşletmesi Yönetim Kuruluna yetki vermektedir.

Davalı idare tarafından plan tekliflerinin sonuçlandırılmasının, bir hizmetin ifasını gerektirdiği, bu hizmet sunulurken idarelerince plan onama işlemlerinin yapılabilmesi için talebin tetkiki, süreçlerin takibi ve benzeri hizmetlerin yapılması için birtakım maliyetlerin karşılanması gerektiği göz önünde bulundurulduğunda, bu görev yerine getirilirken verilen hizmet karşılığı döner sermaye geliri elde etme yetkisi veren dava konusu düzenlemenin yapılabileceği ve bu düzenlemeye dayanılarak, sunulan hizmetin karşılığında bir bedel istenebileceği/tahsil edilebileceğinin kabulü gerekmektedir.

Bu durumda, bir hizmet ifasını gerektiren ve bu hizmet nedeniyle meydana gelen maliyeti karşılamaya yönelik getirilen dava konusu plan inceleme ve işlem hizmet bedeli talep edilmesine ilişkin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminde ve dayanağı olan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün 2022 Yılı Birim Fiyat Listesinin (1 No'lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 97/H Kapsamında ve diğer mevzuat uyarınca onaylanacak planlarda alınacak işlem bedelinin hesaplanmasına ilişkin usuller kısmının) IV. Özel Ücretlendirme bölümünün 12. maddesi devamında düzenlenen II.a bendinde ve davacıdan 93.827,25- TL imar planı inceleme ve işlem hizmet bedeli talep edilmesine ilişkin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün ... tarih ve .... sayılı işleminde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

Dolayısıyla davacı tarafından ödenen 93.827,25-TL plan inceleme ve işlem bedelinin davacıya iadesine imkan bulunmamaktadır.

Bu itibarla, Daire kararının 2022 Yılı Birim Fiyat Listesinin IV. Özel Ücretlendirme Bölümünün 12. maddesi devamında düzenlenen II.a bendinin ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptaline ilişkin kısmı ile 93.827,25-TL plan inceleme ve işlem hizmet bedelinin tazmini istemi yönünden davanın kabulüne ilişkin kısmının bozulması gerektiği oyuyla, kararın bu kısmına katılmıyorum.